Wijnland
Georgië
Aan
de voet van de Kaukasus, op de grens van Europa en Azië, ligt
het wat vergeten wijnland Georgië.
De naam Georgië is ontleend aan het Grieks: ge betekent
aarde en (w)ergoo betekent werken, het land
bewerken. De Georgiërs zelf noemen hun land Sakartvelo.
Vanaf het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft Nederland - vooral
de bevolking van Texel - betrekkingen met Georgië. Voor de
meeste Nederlanders is dit land pas goed op de kaart gezet door
Sandra Roelofs, de Zeeuwse echtgenote van president Mikhail Saakasjvili.
Georgië is ruim anderhalf keer zo groot als Nederland en telt
tussen de 4,5 en 5 miljoen inwoners. Het exacte inwonertal is niet
bekend, veel Georgiërs zijn in de afgelopen vijftien jaar geëmigreerd
of gaan werken in het buitenland.
Het land grenst in het westen aan de Zwarte Zee, in het noorden
aan Rusland en in het zuiden aan Armenië en Turkije. In het
noorden ligt het Kaukasusgebergte met bergtoppen boven de 5000 m,
waarvan de Kazbek met 5.047 m een van de opvallendste is. Het gebergte
beschermt het land tegen de koude noordenwind. De hoofdstad Tbilisi
ligt in het zuidoosten op ongeveer dezelfde breedtegraad als Barcelona.
Het klimaat is afwisselend, van subtropsich tot een mild landklimaat.
Zo'n klimaat zorgt voor karaktervolle, frisse witte wijnen en krachtige,
volle rode wijnen met een intense kleur.
Georgië
wordt door deskundigen wel het oudste wijnland genoemd waar de bakermat
van de wijncultuur zou liggen. Zeker is dat Georgië een zeer
lange traditie heeft in de wijnbouw. De vele inheemse druivenrassen
en de vruchtbare bodem zorgen, met het zonnige klimaat, voor ideale
omstandigheden om er unieke wijn te maken.
In de
werken van Homerus en Apollonius van Rhodos wordt al vóór
onze jaartelling melding gemaakt van het cultiveren van wijnstokken.
Archeologische vondsten wijzen erop dat de Kaukasus, en speciaal
Georgië, het land is waar voor het eerst gecultiveerde druivenrassen
zijn aangetroffen en dat de kunst van het wijnmaken zich van hieruit
heeft verspreid.
Het Georgische woord voor wijn is gvino en is een
oorspronkelijk woord. Het geeft aan dat de wijnbouw al heel lang
bestaat in Georgië.
Hugh Johnson en James Halliday schrijven in 1992 in "The Vintner's
Art", New York, N.Y:
"Georgië heeft de vroegste bewijzen van het cultiveren
van wijnstokken en daaruit is de gecultiveerde variant van de 'Vitis
Vinifera Sativa' voortgekomen. Archeologische afdrukken verwijzen
naar ongeveer 5000 v. C. De mensheid verkeerde nog in het Stenen
Tijdperk toen de eerste wijnstokken werden gecultiveerd en - vermoedelijk
- de eerste wijn werd gemaakt".
In zijn boek "Vinifera" gaat de bekende wijnschrijver
Hugh Johnson verder:
"Oude druivenpitten die bij opgravingen bij Shulaveri (Zuid-Georgië
nabij de Armeense grens) zijn gevonden, zijn geïdentificeerd
als een gecultiveerde variant. De ouderdom en de vorm van verschillende
van deze pitten zijn het meest doorslaggevende bewijs dat wijnbereiding
in Georgië een inheemse aangelegenheid was, die al zo'n zevenduizend
jaar geleden werd bedreven en dat de 'godendrank', zoals wijn in
Georgië soms wordt genoemd, van plaatselijke herkomst is".
Johnson doelt hier op een gemeenschappelijke expeditie van het Historisch
Staatsmuseum Simon Janashia en de Staatsuniversiteit van Tbilisi.
Men ontdekte in 1965 in de heuvels bij Shulaveri een oude nederzetting
waar in een bodemlaag een grote hoeveelheid plantkundig materiaal
is aangetroffen. Tussen het opgegraven materiaal bevonden zich druivenpitten
die wetenschappelijk onderzocht zijn door buitenlandse experts
De algemene conclusie luidt dat het hier de oudste druivenpitten
betreft van gecultiveerde duivensoorten, niet alleen van Georgië
maar van de hele wereld.
In Turkije, Syrië, Libanon en Jordanië zijn ook druivenpitten
gevonden tijdens archeologische opgravingen, maar deze zijn wat
betreft ouderdom en vorm verschillend van de Georgische soorten.
De Amerikaanse hoogleraar Mark Govern schreef in 1999 in de catalogus
van de "National Treasures of Georgia"-tentoonstelling:
"Georgië is het moederland van de wijnbereiding en dat
is een feit, gebaseerd op gegevens uit het late Neolitische Stenen
Tijdperk. De wijnbereiding maakte zijn entree in het culturele en
economische leven van de mensheid in Georgië".
Druivenpitten die in de oertijd al werden gecultiveerd zijn bij
Shulaveri gevonden en gedateerd 6000 v.C. Dit alles getuigt van
een hoogwaardige wijncultuur die in die tijd plaatsvond in de dalen
van de Mtkvari-rivier in Zuid- en Midden-Georgië.
Wijnbouw
Georgische
wijnen zijn door de eeuwen heen gemaakt van inheemse druivenrassen.
Er bestaan maar liefst ruim vijfhonderd verschillende soorten, waarvan
zo'n vierhonderd in aparte kwekerijen tegen uitroeiing worden beschermd.
Voor een commercieel haalbare wijnbouw zijn slechts zo'n dertig
rassen beschikbaar.
In de negende eeuw werd in Ikalto, even ten noorden van Telavi in
Kachetië, een academie opgericht met een afdeling voor vinologie.
Vanaf die tijd is, behalve van vader op zoon, kennis en vakmanschap
van het wijnmaken op bredere schaal doorgegeven en bewaard.
In de tweede helft van de negentiende eeuw ontwikkelde Georgië
de wijnbouw tot grote hoogte. Een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling
van inheemse druivenrassen werd geleverd door prins en schrijver
Alexander Chavchavadze, die de Georgische wijn een grotere bekendheid
gaf. De prins had bezittingen bij het dorpje Tsinandali in de wijnstreek
Kachetië. Op zijn landgoed liet Chavchavadze een vinotheek
bouwen, die nog steeds bestaat en waar oude wijnen worden bewaard
en te koop worden aangeboden. De Russische schrijvers Poesjkin en
Lermontov kwamen Chavchavadze dikwijls gezelschap houden op zijn
landgoed.
Georgië is ruim anderhalve eeuw onderdeel geweest van het grote
buurland Rusland. Eerst werd het vorstendom van Kartlo-Kachetië
in 1801 ingelijfd bij het tsarenrijk Rusland; Imeretië, Goerië,
Samegrelo, Svanetië en Abchazië volgden in de daarop volgende
decennia.
Als gevolg van de Russische Revolutie kon Georgië een onafhankelijke,
democratische republiek worden in 1918, tot de inval van het Rode
Leger van het bolsjewistische Rusland op 25 februari 1921 er een
eind aan maakte. Bezetting en sovjetisering volgden en in 1924 werd
het land een Sovjet-republiek.
Wijnbedrijven werden staatsbedrijven en wijngaarden die veel geleden
hadden in de tubulente jaren van de revolutie, werden hersteld.
Georgië was weliswaar een welvarend Sovjet-land, maar die welvaart
was afhankelijk van een planmatige economie en de import-strategie
van Moskou.
Rond 1980 waren er in Georgië nog 120.000 ha wijngaarden in
productie, wat nadien werd gehalveerd door het anti-alcohol beleid
van president Michail Gorbatsjov van de Sovjet-Unie. Op zijn initiatief
moesten wijnstokken plaatsmaken voor meloen-aanplant. De wijnboeren
kregen nauwelijks betaald voor hun druivenoogst en moesten wel op
andere landbouwproducten overgaan.
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werd Georgië in 1991
een zelfstandige republiek.
In tegenstelling tot de omringende landen heeft de wijnbouw in Georgië
steeds in de belangstelling gestaan en men besefte terdege dat wijn
behalve een genotsmiddel, vooral ook handelswaar is.
Door de crisis, ontstaan door de teloorgang van het Sovjet-imperium,
zijn veel economische sectoren van Georgië in verval geraakt,
maar de wijnbedrijven zijn geleidelijk geprivatiseerd. Om naar internationale
markten te exporteren moest de botteling totaal anders aangepakt
worden. Wijnbedrijven kregen te maken met de vrije-markt-economie
en men moest noodgedwongen het management herzien. Er werden aanpassingen
gevraagd op het gebied van kwaliteit, organisatie en professionaliteit.
Na de privatisering van de wijnbedrijven in 1993-1995 zijn er veel
nieuwe wijngaarden aangeplant om aan de grote vraag naar rode druivensoorten
tegemoet te komen.
De geprivatiseerde wijnindustrie exporteerde in 2005 traditiegetrouw
zestig miljoen flessen wijn per jaar naar Rusland, hetgeen 88% van
de totale wijnproductie inhield. De Oekraïne, de Baltische
staten, Polen, Japan en Amerika waren eveneens goede, maar kleine
afnemers en in zeer geringe mate is er uitgevoerd naar West-Europa.
Totaal onverwacht werden op 27 maart 2006 de Russische grenzen gesloten
voor Georgische wijn en ingevoerde wijnen werden teruggestuurd.
Later werden ook andere goederen geweerd en werd het werken voor
Georgiërs in Rusland bemoeilijkt. Het vinden van nieuwe afzetmarkten
buiten de voormalige Sovjet-Unie was een absolute noodzaak om aan
een negatieve spiraal te ontkomen.
Nieuwe
wijnen uit een oud wijnland
Voor
de moderne internationale markt bleek een geavanceerde techniek
voor een goede wijnproductie onontbeerlijk. Met hulp vanuit West-Europa
en Australië worden er nu wijnen geproduceerd waarin het beste
van de internationale wijnexpertise en de oude Georgische traditie
om wijn te maken samengebracht zijn. Het succes van een oude wijncultuur
is, dat deze zich traditiegetrouw in de genen van elke wijnmaker
bevindt.
Tot voor kort werden bijzondere wijnen bereid volgens de traditionele
vinificatie in 'kvevris', ingegraven kruiken van aardewerk en waarin
de temperatuur vrij constant blijft. Voor exportwijnen zijn deze
kruiken vervangen door roestvrijstalen tanks. Ook worden er tegenwoordig
steeds meer eikenhouten vaatjes gebruikt voor een verdere rijping.
Georgië is niet het enige land in dit deel van de wereld dat
gebruik maakt van deze 'kvevris'. Hugh Johnson wijdde er een lyrische
beschrijving aan in zijn boek "The Story of Wine".
Grote
stenen marani - wijnkelder - van een wijnbedrijf in Kachetië
met
ingegraven kvevris - aardewerken kruiken
Sinds kort introduceert een aantal wijnbedrijven opnieuw deze methode
voor enkele van hun wijnen, maar nu krijgen de jonge wijnen nog
een na-opvoeding in houten 'barriques' om meer finesse en een nog
rondere smaak te bewerkstelligen.
Georgië kent zeer oude tradities die men door de eeuwen heen
heeft weten te behouden. Hun taal en schrift, muziek, keuken en
wijnbouw zijn uniek te noemen. Een gast is voor een Georgiër
een geschenk van God en een reden voor een feestmaal. Het consumeren
van wijn bij zo'n maaltijd is een ceremoniële aangelegenheid
en wordt aangestuurd door de 'tamada' of toastmeester. Deze gastheer
heft als eerste het glas en bij elke toast die hij voor een disgenoot
uitbrengt, worden voorouders, disgenoten, vrienden en belangrijjke
gebeurtenissen in het zonnetje gezet. Men eindigt met "gaumardjos"
te zeggen, "de zege is aan u!"
Georgië is een land om van te houden, het volk heeft een eigen
identiteit en een sterk gevoel van eigenwaarde. Deze mensen weten
wat kwaliteit is.
Internationale
samenwerking
Georgiërs
leren snel en het land lijkt op de goede weg. Na de val van het
communisme hebben geprivatiseerde wijnbedrijven veelvuldig gebruik
gemaakt van adviezen van buitenlandse wijnmakers. De technologie
in de wijnbouw heeft zich de afgelopen jaren enorm verbeterd en
buitenlandse investeringen nemen toe. Verbeteringen komen in de
eerste plaats ten goede aan de conditie van de wijngaarden, van
de wijndruiven en uiteindelijk de vinificatie. De uitmonstering
van de flessen heeft kwaliteit gekregen en mag worden gezien.
Georgië heeft haar politiek en economie ondubbelzinnig op het
Westen gericht en de economie groeit gestaag. De huidige regering
van Mikhail Saakasjvili initieert grote projecten en de internationale
gemeenschap ziet heil in de Georgische aanpak: behalve investeringen
van particuliere ondernemingen en middelen van hulporganisaties,
vloeit er ook geld van de EU, het IMF en de Wereldbank het land
binnen, waarvan ook de wijnsector profiteert.
De Georgische wijnwetgeving is op het niveau gebracht van die van
de Europese Unie. Deze nieuwe wetgeving is inmiddels goedgekeurd
en erkend door de EU, mede door inspanningen van de Duitse ontwikkelingsorganisatie
GTZ, die wereldwijd actief is. De Gesellschaft für Technische
Zusammenarbeit is een onderneming voor technische samenwerking en
ondersteunt complexe vernieuwingen en hervormingsprocessen in ontwikkelingslanden
of in landen die een radicale verandering ondergaan. Al hun activiteiten
stemmen zich af op de levensomstandigheden van de mensen met als
doel perspectieven evenwichtig te verbeteren.
Appellaties
Georgië
is nu verdeeld in vijf wijnbouwgebieden, die zijn onderverdeeld
in verschillende sub-regio's. Wijnen worden nu ingedeeld op appellaties
wat betreft: gebied van herkomst, druivenras, vinificatie-methode
en verplichte opleg (lagering).
De wijnbouw kent inmiddels achttien appellaties, waarvan de meeste
zich binnen Kachetië bevinden, de provincie waar nu de meeste
exportwijnen geproduceerd worden.
Vanaf het jaar 2000 gebruiken gerenommeerde wijnbedrijven in toenemende
mate wijndruiven uitsluitend uit de eigen wijngaarden om steeds
met volledig gerijpt fruit te kunnen werken.
Ook de controle op de kwaliteit van exportwijnen is versterkt. Specialisten
doen onderzoek in een speciaal laboratorium voor kwaliteitsanalyse
in Tbilisi. Dit vroegere staats-controlebedrijf werd met behulp
van een miljoen euro door de Duitse organisatie GTZ geherstructureerd
tot een superlaboratorium waar bewijsmonsters van exportwijnen worden
bewaard.
Naast deze positieve ontwikkelingen, ondersteunt de GTZ de wijnbouw
nog meer door het organiseren van en het deelnemen aan nationale-
en internationale wijnexposities voor een zo breed mogelijke presentatie
en voor meer bekendheid van deze mooie wijnen. De vele oorkondes
en medailles die vanaf 2000 in West-Europa en Amerika zijn gewonnen,
bevestigen nog eens de goede kwaliteit van producten, afkomstig
uit dit oude wijnland.
